Strafbare verhalen

‘Dan gaan we toch gezellig samen naar de gevangenis,’ grapt Charafe. We bespreken of we de voorstelling die we aan het maken zijn ook in Marokko kunnen spelen. We zijn op dat moment aan het werk in een klein appartement aan de Atlantische kust, iets ten zuiden van Casablanca. Ik lach, want hoewel ik niet de behoefte heb om een Marokkaanse gevangenis van binnen te zien, vind ik het belangrijk dat zijn verhaal ook hier verteld wordt.

Laten we bij het begin beginnen. Een aantal jaar geleden ontmoette ik Charafe. Hij deed mee aan een dansproject dat we in Casablanca produceerden en omdat het gastenverblijf van het plaatselijke Institut Français de eerste nacht niet beschikbaar was, konden we bij Charafe crashen. En zoals dat zo vaak gaat in Marokko, we voelden ons er onmiddellijk thuis. Dus bleven we er een aantal dagen hangen.

In de loop der jaren leerden we elkaar steeds beter kennen. Charafe maakte mij vertrouwd met buikdans, hij is namelijk de enige professionele mannelijke buikdanser in Marokko. Ook introduceerde hij me in het homoleven in Casablanca. Voor zover dat bestaat. Of beter, voor zover dat zichtbaar is. Want homoseksualiteit is in Marokko nog steeds strafbaar. Geen doodstraf, maar een paar jaar in de gevangenis kan je wel ten deel vallen.

Ongeveer een half jaar geleden ontving ik een messenger bericht van Charafe. ‘Ik wil mijn verhaal vertellen,’ schreef hij. ‘En ik wil dat jij met mij daar een voorstelling van maakt.’ We hadden het er vaker over gehad, maar nu kon ik er echt niet meer onderuit. Het is ook niet dat ik dat wilde; het verhaal van Charafe is te belangrijk om niet verteld te worden. Dus gingen we afgelopen februari aan de slag.

Urenlang hebben we – ikzelf en Antonij Karadzoski die we bij dit project betrokken hebben – geluisterd naar zijn verhalen. Soms waren we geraakt, niet zelden geschokt maar ook regelmatig vertederd. Zoals op het moment dat hij vertelde over de eerste grote liefde, een vurige relatie die tegelijkertijd verborgen moest blijven voor de buitenwereld. Hij vertelde over de periode dat hij er alles aan deed om niet als homo over te komen; hij sloot zich zelfs aan bij een Salafistische groep, om vervolgens door de leider daarvan versierd te worden en met hem in bed te belanden.

Een constante beweging tussen passie en afwijzing, tussen trots en vernedering, zo laat zijn verhaal zich beschrijven. En dan is het de kunst om daar een vertelvoorstelling van te maken. Dat was onze schone taak daar in april in Dar Bouazza, het Zandvoort van Marokko.

Wat wil je vertellen, wat is de boodschap die je wilt geven? Wie wil je bereiken? Op het moment dat je met iemands levensverhaal aan de slag gaat, moet je heldere keuzes maken. Degene die het meegemaakt heeft verliest zich nogal eens in details en precisie. Het is immers zijn verhaal en veel lijkt dezelfde importantie te hebben. Het publiek dat de voorstelling uiteindelijk gaat zien heeft daar echter minder boodschap aan. De luxe die wij kunnen nemen door uren naar hem te luisteren, heeft de toeschouwer niet. Er moet geschrapt worden. Het ene verhaal heeft voldoende betekenis om in de voorstelling terecht te komen, het andere – hoe aangrijpend of grappig ook – sneuvelt. Dit is een zwaar proces, maar ook erg leuk om te doen.

Na vier dagen ploeteren, discussiëren, op elkaar schelden en elkaar in de armen vallen ligt er een structuur waar we de komende maanden op voortborduren. We nemen de tijd om alles te laten bezinken, bij te schaven, te veranderen en te verbeteren. De afstand en de volle agenda’s dragen ook niet bij aan een snel proces. Maar begin december staat er een hele bijzondere storytelling voorstelling, daar ben ik inmiddels van overtuigd.

Een voorstelling met zeggingskracht van een hele dappere man die er niet voor terugdeinst om de grenzen op te zoeken, in zijn werk en in zijn privéleven. Een man die aan den lijve heeft gevoeld hoe het is om anders te zijn. Een man ook die besloten heeft niet te vluchten maar trots is op zijn cultuur en zijn religie en die vanuit die positie blijft strijden voor gelijke rechten voor iedereen in zijn land. Omdat hij vindt dat ieder verhaal er mag zijn. En omdat hij met zijn verhaal een nieuwe generatie wil inspireren en hoop geven.

Wij kunnen daarin alleen maar nederig ondersteunen, maar dat doen we wel met heel veel liefde. Want ook wij vinden dat dit verhaal een groter podium verdiend, omdat het een waarde heeft die verder gaat dan het strikt persoonlijke. En daarvoor durven we best ver te gaan.

Tot in de gevangenis? De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat ik daar als Westerling niet meteen bang voor hoef te zijn. Dus ik kan vrij gratuit roepen dat we alle grenzen opzoeken. Wat dat betreft is er ook nog veel ongelijkheid, want voor Charafe is dat gevaar wel reëel; hij werd al verschillende malen eerder opgepakt. Maar vurig hoop ik dat we dit verhaal niet alleen in Europa kunnen vertellen, maar ook op plekken waar we echt een (klein) verschil kunnen maken in begrip, acceptatie en inspiratie.