Thuis bestaat in onszelf

Soms bedekt de zeemist langzaam en lichtjes het terrein van het Institute de technologies des pêcheurs maritimes in Larache. Het zorgt voor een melancholieke sfeer die perfect past bij de workshop die we op deze fantastische plek organiseerden. Tien Nederlandse en tien Marokkaanse jongeren werkten hier zes dagen aan hun verhalen. Ze deelden, ze luisterden en ze maakten mooie verhalen over hun leven. Sommige verhalen waren buitengewoon grappig, andere zeer intiem en gevoelig en alle verhalen zaten vol met echte gevoelens.

We werkten rondom het thema ‘thuiskomen’, gebaseerd op de verhalen van Ibn Battuta, de beroemde wereldreiziger uit Tanger, tachtig kilometer ten noorden van Larache gelegen, en het idee van ‘thuis’. Wat betekent thuiskomen? Is thuiskomen altijd verbonden met weggaan? Mis je thuis wel eens? En als je thuis mist, wat mis je dan eigenlijk? Dit waren slechts enkele vragen die naar boven kwamen. Een enkele keer leidden deze vragen tot een emotionele uitbarsting en altijd luisterden de deelnemers geboeid naar elkaars verhalen. Ze herkenden zichzelf in de verhalen van de anderen.

Het was bijzonder om de te ervaren dat iedereen behoorlijke gevechten had moeten leveren om daar te komen waar ze wilden zijn. En waar ze nu zijn. Het maakt niet uit of je in Amsterdam of elders in Nederland geboren bent of ergens in een klein dorp in de Marokkaanse Sahara. Iedereen moest vechten. Voor enkelen was dit een harde strijd. Het is niet makkelijk wanneer je als Marokkaans meisje automonteur wil worden. Net zoals het niet eenvoudig is om op te groeien zonder de liefde van je vader te voelen. En hoe vind je de juist partner? Eén meisje stelde zichzelf de vraag: ‘Ben ik Nederlands? Ben ik Turks? Ben ik Moslim?’

Al deze verhalen werden verteld door sterke persoonlijkheden die hun weg in het leven gevonden hebben en die er klaar voor zijn om hun verhaal te delen met anderen. Tijdens de presentatie op de laatste avond, op een van de mooiste plekken in Larache – Burj Laclac, een oud fort – werd het publiek geraakt; enkele bezoekers pinkten zelfs een traantje weg.

Natuurlijk was dit allemaal heel fijn en voelden we ons allemaal heel gelukkig. Maar wat was de echte verbinding? Ik bedoel, we hebben het veel over ‘thuis’ en ‘thuis voelen’ gehad. Sloot de variëteit van verhalen die we uiteindelijk maakten en presenteerden daar nog wel op aan?

Jazeker, dat was weldegelijk het geval. Het begrip ‘thuis’ betekent voor iedereen wat anders. Het vragen naar wat ‘thuis’ bij iemand oproept leidt vaak onmiddellijk tot allerlei verhalen. Je kunt het begrip ‘thuis’ niet beperken tot de plek waar je woont, waar je geboren bent of waar je familie is. Sterker nog, voor sommigen van ons stond familie juist helemaal niet gelijk aan thuis. Anderen reisden ver om een thuis te vinden. Of, dat was wat ze dachten, want later kwamen ze erachter dat thuis misschien wel de plek was die ze wilden ontvluchten, gevuld met afkeer en misschien zelfs haat. Het woord ‘thuis’ is volstrekt fluïde voor iedereen die de tijd neemt om erover na te denken en weigert om alles vanzelfsprekend te vinden..

Of misschien…

Bestaat thuis wel in onszelf. Dat is wat ik ervoer al luisterend naar die verhalen die we deelden daar in Larache, Alle deelnemers droegen thuis met zich mee in hun hart en brachten het mee naar het Instituut om daar samen een tijdelijk thuis te creëren. En dan maakt het niet uit waar je vandaag komt. Het feit dat de Nederlandse deelnemers voorouders hadden uit alle uithoeken van de wereld terwijl de Marokkanen meer geworteld waren in hun eigen land veroorzaakte geen enkele verschil buiten wat interculturele nieuwsgierigheid. Natuurlijk staan we op de schouders van onze voorouders, maar we staan hoog genoeg om te zien hoe we uit elkaar gedreven worden en om te benoemen wat ons verbindt.

En soms is ons thuis ook bedekt door de mist. We kennen allemaal tijden van verdriet en tijden van geluk. Wat is dan meer waardevol dan die momenten te delen met leeftijdsgenoten die dezelfde uitdagingen kennen.

Dat is precies wat dit project in Larache zo bijzonder maakte. Opnieuw bouwden we een basis voor onderling vertrouwen en opnieuw bewezen verhalen ongelofelijke kracht te hebben in het bouwen van verbindingen en in het helpen van mensen om te vertrouwen in hun eigen kracht.

En mijn thuis?

Op een ochtend reed ik in mijn kleine witte huurauto het centrum van Larache binnen en passeerde ik de markt. Opnieuw zag ik de mist.

Hoewel…

Dit was geen mist. Het was de rook die van de barbecues kwam waarop verse sardines, net gevangen, gegrilld werden. Ik opende mijn raam en de geur van smakelijke vis kwam mijn auto binnen. Op dat moment realiseerde ik me dat ik me thuis voelde.