Ik dacht even na en besloot om in plaats van een heel betoog te houden over hoe verhalen kunnen resoneren, alleen het oud Joodse verhaal van de Naakte Waarheid te delen:

Waarheid, naakt en koud, was bij elke deur in het dorp weggejaagd. Haar naaktheid maakte de mensen bang.

Toen Parabel haar vond zat ze weggedoken in een hoekje, huiverend en hongerig. Parabel die medelijden met haar had, raapte haar op en nam haar mee naar huis. Daar kleedde zij Waarheid aan met Verhaal, verwarmde haar en stuurde haar weer naar buiten. Gekleed in Verhaal klopte Waarheid weer aan de deuren van het dorp en werd van harte welkom geheten in de huizen van de mensen. Zij nodigde haar uit om mee te eten aan hun tafels en zich te warmen aan het haardvuur.

Ik kreeg een zwak applausje, maar daar was het mij niet om te doen. Ik hoopte dat dit verhaal veel meer zou vertellen dan een uitleg over hoe verhalen werkten.

Maar terwijl ik het deelde, gebeurde er ook iets bij mij. Ik gebruik dit verhaal altijd om het belang van het ‘verpakken’ van de universele boodschap in een verhaal te benadrukken. Je wilt toch dat mensen luisteren. Maar bij het panelgesprek werd dat aspect naar de achtergrond gedrukt door het feit dat het hier om waarheid gaat. Dat is het beginpunt van het verhaal. Sterker nog, in de hierboven gebruikte versie is het zelfs het eerste woord. Daarmee is het ook de kern van het verhaal.

Waarheid lijkt er alleen tegenwoordig niet meer zoveel toe te doen. Het verhaal dat je vertelt, daar gaat het om. Natuurlijk denken we dan meteen aan die oranje man die aan het hoofd van het grootste Westerse land aan de andere kant van de oceaan staat. Of aan onze eigen politici, waarbij electorale winst in het overgrote deel van de gevallen gaat boven het authentieke verhaal. Dat de waarheid daarmee geweld wordt aangedaan? Dat is collateral damage in hun ogen. Bovendien is het verleidelijk, want vooralsnog levert het wat op. Verkiezingswinst, geld en macht.

Maar het is geen bijkomende schade. Je haalt daarmee de bodem onder ons bestaan en onze samenleving weg. Bovendien legitimeer je dat ook anderen een loopje nemen met die waarheid. Het vertrouwen tussen mensen is gebouwd op het feit dat we van elkaar op aan kunnen, dat we een waarheid delen. Dat vertrouwen wordt met rasse schreden aangetast.

Waarheid is en blijft een lastig begrip. Want wat is waar? Ik geloof niet in een waarheid, maar ik geloof wel dat we met elkaar waarheden kunnen bepalen, om zo structuur en houvast te geven aan ons leven. Feiten die vast te stellen zijn, zijn daarin belangrijk. Dus is wetenschap belangrijk en de weerzin tegen academica bij hen die het niet zo nauw met de waarheid willen nemen is daarom begrijpelijk. En levensgevaarlijk.

Ik hoop dat deze boodschap ook gisteren bij mijn internationale gehoor is achtergebleven. Het begint bij de waarheid, bij het authentieke verhaal. Dat mag je daarna vormgeven zoals je wilt en ja…, doe dat ook om die ander te bereiken. Dan is het aan die ander om overtuigd te raken of niet. Maar het is nooit andersom, dat het verhaal het gebrek aan waarheid moet versluieren en alleen dient om de luisteraar mee te nemen voor eigen gewin.